Pod patronatem Towarzystwa Naukowego Sandomierskiego ukazała się książka zatytułowana „Mój Sandomierz w latach 1939-2019…to, co zapamiętałem i przekazali najbliżsi” autorstwa profesora Stanisława Adamczaka, honorowego obywatela miasta Sandomierza, byłego rektora Politechniki Świętokrzyskiej, a obecnie członka TNS.

Książka dedykowana jest sandomierzankom i sandomierzanom oraz wszystkim sympatykom i przyjaciołom królewskiego miasta, a w szczególności członkom grupy Sandomierzanie i Sympatycy Sandomierza działającej na portalu społecznościowym Facebook.

Mówiąc o genezie i pomyśle wydania tej publikacji, w jednej z wypowiedzi profesor Adamczak stwierdził, że „(…) spędzając lata dzieciństwa i czas szkolnej edukacji oraz odwiedzając dość często swoje rodzinne strony do końca lat 80. ubiegłego wieku do mojego Sandomierza podchodziłem dość typowo, bez emocji, sądząc, że to wszystko było takie normalne i oczywiste. Dopiero dogłębne poznanie różnorodnych i ciekawych miejsc geograficznych i historycznych na naszym globie ziemskim uświadomiło mi: jaki piękny i niezwykły jest ten Sandomierz. Wtedy uznałem, że po raz drugi odkryłem swoje miasto (…)”. Według autora istotnym impulsem do napisania tej książki była popularyzowana w mediach ogólnopolskich idea aby zapisywać wspomnienia i przeżycia swoich dziadków i rodziców, którzy pamiętają czasy przeszłe, a zwłaszcza te dotyczące drugiej wojny światowej i okresu tworzenia się powojennej Polski.

W treści książki znajdziemy wspomnienia dotyczące kluczowych wydarzeń historycznych, widzianych z perspektywy Sandomierza. Uwzględniona w niej została tematyka poświęcona m.in.: okresowi drugiej wojny światowej, okupacji niemieckiej oraz funkcjonowaniu struktur Polskiego Państwa Podziemnego; najważniejszym wydarzeniom z lat 1945-1990, począwszy od tworzenia się nowego systemu politycznego, poprzez okres stalinizmu, odwilż, dekadę Gierka do powstania ruchu społecznego „Solidarność”, wprowadzenia stanu wojennego oraz demokratycznych zmian ustrojowych w Polsce. Przywołane zostały również ważne współczesne sandomierskie wydarzenia i jubileusze z lat 2009-2019.

Warto podkreślić, że zysk ze sprzedaży tej publikacji zostanie przekazany na cele charytatywne. Książkę można nabyć w Księgarni Literackiej im. Sióstr Chodakowskich (ul. Sokolnickiego 2 w Sandomierzu) lub drogą internetową: www.ksiegarnia-armoryka.pl.

Najnowsze Zeszyty Sandomierskie (nr 49) otwiera obszerny tekst Marka Jończyka z Delegatury Instytutu Pamięci Narodowej w Kielcach, Zbrodnia Katyńska na mieszkańcach ziemi sandomierskiej. Autor publikuje 82 zwięzłe biogramy (15 w wersji rozszerzonej) oficerów Wojska Polskiego służby czynnej i rezerwy, funkcjonariuszy Policji Państwowej, osób cywilnych związanych z Sandomierzem i okolicą, zamordowanych w Katyniu, Kalininie, Charkowie i Bykowni koło Kijowa. To niezwykle ważny tekst dla wzbogacenia pamięci historycznej sandomierskiej wspólnoty. Dopełniony m.in. relacją o uroczystości odsłonięcia Pomnika Katyńskiego w Sandomierzu w 1995 r. oraz prezentacją powstałego przed 1950 r. obrazu Katyń, dzieła sandomierskiego artysty Jana Pawła Mazurkiewicza (1886-1978). Prof. Tadeusz Jurkowlaniec z Instytutu Sztuki PAN w finezyjny sposób analizuje symbolikę średniowiecznej oprawy rzeźbiarskiej – przedstawienia gołębi i smoków – kościoła św. Jakuba, Jerzy Zub przypomina historię rozebranego w 1910 r. kościoła w Olbierzowicach, oryginalnego zabytku budownictwa drewnianego, a Marek Lis walki w rejonie Sandomierza jesienią 1914 r.

W kontekście trwającej epidemii koronawirusa Marek Florek pisze o epidemiach trapiących w ubiegłych wiekach ziemię sandomierska i ich śladach –– cmentarzach epidemicznych. Krzysztof Burek publikuje list Stefana Żeromskiego skierowany w maju 1925 r. do uczestników zjazdu Polskiego Towarzystwa PTK w Sandomierzu –  symboliczne pożegnanie zmarłego kilka miesięcy później pisarza z ziemią sandomierską, której wiele uwagi poświęcił w swej twórczości.     Prof. Mieczysław Rokosz (w cyklu Sandomierzanie) ukazuje drogę żywota swej małżonki, Jolanty z Tłustochowskich Rokoszowej (1944-1997), związanej z Uniwersytetem Jagiellońskim, autorki cennych prac naukowych z zakresu językoznawstwa, aktywnej w „Solidarności”
i podziemiu antykomunistycznym. Blok tekstów poświęcony został dwóm sesjom naukowym zorganizowanym w 2016 r. z okazji 730 rocznicy lokacji Sandomierza w Polskiej Akademii Umiejętności w Krakowie oraz w Sandomierzu, a także stanowiącej ich pokłosie książce Sandomierz – miasto fascynującej przeszłości. Obszernie została omówiona znakomita  książka Bożeny Ewy Wódz, poświęcona wielostronnej analizie wizerunku Sandomierza zamieszczonego w wydanym w 1617 r. w Kolonii dziele Civitates orbis terrarum. Amatorów historii zainteresuje recenzja książki Andrzeja Nowaka-Arczewskiego, poświęconej legendarnemu żołnierzowi AK ppor. Tomaszowi Wójcikowi, ps. „Tarzan”, pióra dr. Marka Jedynaka, zatytułowana: Jak nie pisać wojennych biografii nawet w formie reportażu.

Zachęcamy do lektury „Zeszytów Sandomierskich”, które od niedawana można też nabyć
w kiosku Muzeum Okręgowego w Sandomierzu.

Henryk Rutkowski, Fot. Michał Zbieranowski.

W zwyczaju stowarzyszeń, organizacji, towarzystw jest nadawanie godności członków honorowych osobom szczególnie zasłużonym dla urzeczywistniania ich statutowych celów, wyróżniającym się osiągnięciami i społeczną aktywnością.

Także Towarzystwo Naukowe Sandomierskie w ciągu ćwierćwiecza swej działalności uhonorowało taką godnością kilkanaście osób. Podczas Walnego Zebrania TNS w dniu 4 lipca 2020 r. do tego ekskluzywnego grona Honorowych Członków włączono – na wniosek Zarządu TNS – Pana Henryka Rutkowskiego, nestora polskich historyków (ur. w 1929 r. w Piotrkowie Trybunalskim), absolwenta Uniwersytetu Warszawskiego, od 1954 r. po dziś (mimo emeryckiego statusu) związanego z Instytutem Historii Polskiej Akademii Nauk – Zakładem Atlasu Historycznego. Prof. Henryk Samsonowicz przed kilku laty pisał o Henryku Rutkowskim, że jest „jednym z bardziej twórczych i oryginalnych historyków współczesnych”.

Jego nazwisko w szczególny sposób związane jest z wielkim zespołowym dziełem Zakładu  Atlasu Historycznego, seryjnym wydawnictwem, Atlas historyczny Polski. Mapy szczegółowe XVI wieku, którego Henryk Rutkowski był inicjatorem i jest współtwórcą kolejnych zbiorów map i towarzyszących im wielostronnych komentarzy. Geografia historyczna to jego specjalność (opublikował ok. 80 map historycznych), jest także autorem ponad 200 większych i drobniejszych prac, dotyczących różnorodnej tematyki dziejowej o szerokim zakresie chronologicznym, od średniowiecza po czasy współczesne, scalonych po części w tomie pism wybranych Fundamenta Historiae (2014). Oryginalnym rysem postawy Pana Henryka Rutkowskiego jest to, że mimo obszernego i znaczącego dorobku naukowego, nigdy nie występował o stopnie naukowe.

Od lat jest aktywny na wielu obszarach działalności społecznej, m.in. od 1956 r. jest członkiem Zarządu Towarzystwa Miłośników Historii, wiele lat był członkiem Zarządu Głównego Polskiego Towarzystw Historycznego – otrzymał godność Członka Honorowego PTH, działał w warszawskim Klubie Inteligencji Katolickiej, należał do „Solidarności”, z której ramienia brał udział w 1989 r. w obradach Okrągłego Stołu, w pracach podzespołu do spraw stowarzyszeń i samorządu terytorialnego; był inicjatorem upamiętnienia pola elekcyjnego na warszawskiej Woli, wzniesienia tam pamiątkowego obelisku. Na drogach naukowych zainteresowań Pana Henryka Rutkowskiego znalazł się także Sandomierz i to bardzo wcześnie. Współtworzył – swymi tekstami – trzy najważniejsze inicjatywy wydawnicze związane z dziejami naszego miasta, jakie zostały podjęte w drugiej połowie ubiegłego stulecia. Jest współautorem (obok Wojciecha Kalinowskiego, Tadeusza Lalika, Tadeusza Przypkowskiego, Stanisława Trawkowskiego) książki Sandomierz, Warszawa 1956, pierwszego całościowego ujęcia historii miasta i jego urbanistyki w XX-wiecznej historiografii (autorem rozdziału dotyczącego historii miasta w XVI-XVIII wieku). Jest także autorem rozprawy Z dziejów Sandomierza w okresie Odrodzenia, opublikowanej w Studiach Sandomierskich pod red. Jana Pazdura i Teresy Dunin-Wąsowicz, Warszawa 1967 r. oraz rozprawy Stosunki kościelne i życie religijne, zamieszczonej w Dziejach Sandomierza pod red. Henryka Samsonowicza, t. II, cz. 1. W okresie świetności, Warszawa 1993. Był współtwórcą sandomierskiej części Atlasu historycznego ziem polskich –Województwo Sandomierskie w drugiej połowie XVI wieku, Warszawa 1993. Jest jednym z członków założycieli Towarzystwa Naukowego Sandomierskiego, autorem publikacji na łamach „Zeszytów Sandomierskich”.

TOWARZYSTWO NAUKOWE SANDOMIERSKIE

SANDOMIERZ SCIENTIFIC SOCIETY

Szanowni Państwo,

Zarząd Towarzystwa Naukowego Sandomierskiego

informuje, że 4 lipca 2020 r. (sobota) o godz. 9.30 w pierwszym terminie, a o godz. 10.00 w drugim terminie w Sali Konferencyjnej ul. Mariacka 1 w Sandomierzu odbędzie się

Walne Zebranie Towarzystwa Naukowego Sandomierskiego

Program

1. Otwarcie posiedzenia.
2. Wybór przewodniczącego obrad.
3. Uczczenie pamięci zmarłych członków TNS.
4. Informacja o przyjęciu nowych członków.
5. Przyjęcie protokołu z poprzedniego Walnego Zebrania.
6. Wybór Komisji Uchwał i Wniosków.
7. Nadanie godności Honorowego Członka TNS.
8. Sprawozdanie z prac Zarządu za rok 2019.
9. Sprawozdanie budżetowe za rok 2019.
10. Sprawozdanie Komisji Rewizyjnej.
11. Sprawozdanie Sądu Koleżeńskiego.
12. Dyskusja nad sprawozdaniami.
13. Podjęcie uchwał w sprawie przyjęcia sprawozdań i udzielenia absolutorium Zarządowi za rok 2019.
14. Uchwalenie dalszego planu działań na rok 2020.
15. Przyjęcie wolnych wniosków.

Zarząd

   Towarzystwa Naukowego Sandomierskiego